Wat is NEN 3140?
NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische laagspanningsinstallaties en elektrische arbeidsmiddelen. De norm helpt organisaties om elektrische veiligheid te organiseren tijdens het gebruik, het onderhoud en werkzaamheden aan of nabij installaties en apparatuur.
Het toepassingsgebied omvat installaties en arbeidsmiddelen met een nominale spanning van maximaal 1.000 volt wisselspanning en 1.500 volt gelijkspanning. NEN 3140 gaat daarbij over zowel technische veiligheid als de organisatie van veilig werken. Bron: NEN – Laagspanningsinstallaties
Welke versie van NEN 3140 is actueel?
Op het moment van schrijven is NEN 3140:2011+A3:2019 de actuele definitieve uitgave. De aanduiding betekent dat de norm uit 2011 is aangevuld met wijzigingen tot en met 2019.
Daarnaast heeft NEN NEN 3140:2026 Ontw. gepubliceerd. Deze publicatie heeft de status ontwerp en is daarmee nog geen definitieve vervanger van de bestaande norm. Bij het vaststellen van inspectieafspraken en werkprocedures is het daarom belangrijk onderscheid te maken tussen de definitieve norm en het nieuwe normontwerp. Bronnen: NEN – Definitieve uitgave, NEN – Normontwerp 2026
Waarom is elektrische veiligheid belangrijk?
Onveilige elektrische installaties en beschadigde arbeidsmiddelen kunnen leiden tot elektrische schokken, brandwonden, brand en explosies. Ook indirecte gevolgen, zoals vallen door een schrikreactie, kunnen ernstig letsel veroorzaken.
Elektrische veiligheid vraagt daarom om aandacht voor de staat van het materieel, de werkomstandigheden en de kennis van medewerkers. De risico’s en noodzakelijke maatregelen horen thuis in de risico-inventarisatie en -evaluatie, de RI&E, en het bijbehorende plan van aanpak. Inspecties helpen om gebreken op te sporen, terwijl goed onderhoud en duidelijke werkinstructies bijdragen aan het voorkomen van onveilige situaties. Bron: Arboportaal – Elektriciteit
Wat is het verschil tussen NEN 1010 en NEN 3140?
NEN 1010 wordt gebruikt voor het ontwerpen, aanleggen, uitbreiden en aanpassen van elektrische laagspanningsinstallaties. Ook controles bij de oplevering vallen hieronder.
NEN 3140 richt zich op de veilige bedrijfsvoering tijdens de gebruiksfase. Denk aan beheer, onderhoud, periodieke inspectie en de veilige uitvoering van werkzaamheden. Beide normen hebben dus een eigen functie en vullen elkaar aan. Een inspectie tijdens het gebruik heeft een andere aanleiding en omvang dan de controle bij oplevering van een nieuwe installatie. Bronnen: NEN – NEN 1010, NEN – NEN 3140
Is een NEN 3140-inspectie wettelijk verplicht?
Werkgevers moeten zorgen voor een veilige werkomgeving en veilige arbeidsmiddelen. Het toepassen van NEN 3140 is niet in alle situaties rechtstreeks wettelijk verplicht. De norm biedt wel een erkende praktische methode om invulling te geven aan de verplichtingen rond elektrische veiligheid. Een andere aanpak is mogelijk, maar moet aantoonbaar aan de wettelijke eisen voldoen.
Daarnaast kunnen contracten of verzekeringsvoorwaarden een specifieke inspectie verlangen. Controleer daarom welke afspraken voor uw organisatie gelden. Alleen het bezit van een inspectierapport betekent niet automatisch dat aan alle arboverplichtingen is voldaan. Bron: NEN – Wettelijke en contractuele verplichtingen
Voor arbeidsmiddelen beschrijft artikel 7.4a van het Arbobesluit onder meer wanneer een keuring nodig is: wanneer de veiligheid afhangt van de installatie, of wanneer slijtage, veroudering of andere invloeden tot gevaarlijke verslechtering kunnen leiden. De werkgever moet beoordelen welke verplichtingen van toepassing zijn. Bron: Arboportaal – Keuring van arbeidsmiddelen
Wat houdt een inspectie in?
Bij een elektrische veiligheidsinspectie worden de installatie of arbeidsmiddelen onderzocht op relevante veiligheidsaspecten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen visuele inspectie en meten en beproeven. De precieze werkzaamheden hangen af van het object en de vastgestelde inspectieomvang.
Visuele controle kan bijvoorbeeld zichtbare beschadigingen of ontbrekende afschermingen aan het licht brengen. Metingen en beproevingen geven aanvullende informatie over veiligheidsvoorzieningen die niet uitsluitend op het oog kunnen worden beoordeeld. Bron: NEN – Inspectie, meten en beproeven
Leg vooraf duidelijk vast wat wordt onderzocht. Een bruikbaar rapport beschrijft de onderzochte onderdelen, de bevindingen, eventuele beperkingen en de benodigde vervolgmaatregelen. Zo kan de opdrachtgever gericht actie ondernemen.
Hoe vaak moeten arbeidsmiddelen worden gekeurd?
De keuringsfrequentie hangt af van het soort arbeidsmiddel en de intensiteit van het gebruik. Ook de risico’s uit de RI&E zijn van belang. Er bestaat daarom geen universele termijn die zonder beoordeling op ieder elektrisch arbeidsmiddel kan worden toegepast.
Arboportaal noemt jaarlijks keuren als veilige ondergrens in de toelichting op het Arbobesluit. Dit is geen vervanging voor een beoordeling van de concrete gebruiksomstandigheden en risico’s. Laat de gekozen frequentie onderbouwen en vastleggen. De keuring moet worden uitgevoerd door een deskundige persoon of instelling. Schriftelijke bewijsstukken moeten op de arbeidsplaats beschikbaar zijn; dat mag digitaal of op papier. Bron: Arboportaal – Keuringsfrequentie, deskundigheid en bewijsstukken
Wie is verantwoordelijk voor veilig beheer en veilige werkzaamheden?
Binnen de organisatie moeten taken en bevoegdheden duidelijk zijn geregeld. NEN 3140 onderscheidt onder meer de installatieverantwoordelijke en de werkverantwoordelijke.
De installatieverantwoordelijke houdt zich bezig met het veilige beheer van installaties en arbeidsmiddelen, waaronder het organiseren van inspecties en het laten herstellen van gebreken. De werkverantwoordelijke richt zich op de veilige uitvoering van werkzaamheden, de beoordeling van risico’s, instructie en toezicht.
Voor deze rollen zijn passende kennis, ervaring en competenties nodig. De aanwijzing moet aansluiten op de werkelijke taken en de installaties waarmee wordt gewerkt. Bron: NEN – Verantwoordelijkheden en competenties van IV en WV
Wat betekent een positief inspectieresultaat?
Een positief inspectieresultaat geeft informatie over de beoordeelde elektrische veiligheid op het moment van inspectie, binnen de afgesproken omvang. Het biedt geen onbeperkte garantie dat een installatie of apparaat daarna veilig blijft of storingsvrij functioneert. NEN vermeldt bovendien dat een NEN 3140-toetsing geen uitspraak doet over de functionaliteit en correcte werking van een elektrisch arbeidsmiddel. Bron: NEN – Toelichting op NEN 3140
Blijf daarom ook na een inspectie aandacht besteden aan onderhoud, beschadigingen en veranderingen in het gebruik. Laat vastgestelde gebreken beoordelen en herstellen en voorkom verder gebruik wanneer dat gevaar oplevert. Een inspectierapport is vooral waardevol wanneer de bevindingen worden vertaald naar concrete maatregelen en zorgvuldig beheer.